Автор работы: Пользователь скрыл имя, 28 Февраля 2013 в 15:45, реферат
Дүниеге келгеннен бастап-ақ ядролық өзіне ие болған мемлекеттің күштілігін білдіретін белгісі болып саналады. Қазіргі заманда ірі халықаралық саясат даулары барысында ядролық қару міндетті түрде есепке алынады. Орасан зор қирату күші бар осы қару адамзат қолында болғандықтан оның бір кезде пайдаланылатынына күмән жоқ. Ол қолданылды да. Әлемді дүр сілкіндіріп Хиросима мен Нагасаки жапон қалаларын жермен жексен қылды.
І Кіріспе
а) Жаппай қырып жою қаруларына түсінік.
ІІ Негізгі бөлім.
а) Ядролық қарудың зақымдаушы факторлары.
б) Химиялық зақымдау ошағының факорлары, оларға сипаттама.
в) Бактерологиялық қаруға сипаттама және зақымдаушы факторлары.
ІІІ Қорытынды.
Ортаны зарарсыздандыруға арналған заттар.
IV Әдебиеттер.
2.2. Иондық сәулелену деген не және қалай пайда болады?
Жылдам ұшатын атом бөлшектері
өзінің жолында тұрған молеку-лалардан
және атомдардан өтерде олармен соқтығысады\яғни
электрлік қатынасқа түседі\. Осының әсерінен
ол өзінің энергиясын жұмсап, жыл-дамдығын
баяулатады. Оның энергиясын сіңірген
орталықта иондар және қозуға түскен.
Молекулалар пайда болады. Сәулеленудің
бәріне сай қасиет- иондану эффектісін
–иондық сәулелену дейді. Иондану эффектісі-
Зарядталған бөлшектердің /бета және альфа-бөлшегі,
протондар/ ұшып бара жатқанда олардың
өтетін затының атом немесе молекула қабығындағы
электронмен электрлік қатынасқа түсуі.Осының
нәтижесінде атоммен немесе молекуламен
қатынаста болатын бұл электронның байланысы
үзіледі. Құбылысқа түскен атом немесе
молекула электронын жоғалтады, одан соң
ол оң зарядты ионға айналады. Атомның
қабығынан үзілген электрон ұшып бара
жатып, жолында кездескен молекулалардың
және атомдардың ионданған түріне айналуына
әсерін тигізіп отырады. Ұшып бара жатқан
бөлшектің кинетикалық энергиясы таусылғанша
және бейтарапты молекулаға қосылып теріс
зарядты түріне айналғанша бұл құбылыс
өте береді. Энергияны немен өлшейді? Ядролық
физикада энергияны электронвольтпен
\Эв\ және мұның туындысы: мыңдаған электронвольт
\Кэв\ және миллиондаған электронвольт
\Мэв\мөлшерімен өлшейді. Рентген және
гамма сәулелерінен энергияның қоюлануы
\сгусток\ түрінде бөлініп отыруын олардың
кванттар \фотондар\ түрінде сәулеленуі
деп атайды. Мысалы, күннің күлгін сәулесінің
квант энергиясы электронвльтпен өлшегенде
3 эв–ке тең, диагностикалық мақсатта
медицинада қолданылатын рентген сәулесінің
квант энергиясы 30000 эв. Толқынның ұзындығы
азайса оның квант энергиясы көбейеді.
Ауасы сиретілген кеңістікте энергияға
байланысты болмай – ақ рентген және гамма
– сәулелерінің кванты жарықтың жылдамдығындай
/299790 км/сек/ жылдамдықпен тарайды. Рентген
және гамма – сәулелерінің физикалық
қасиеттерінің (денеден жылдам өткізгіштігі)
бірден болуы, олардың биологияда және
медицинада жиі қолданылуының себебі.
Иондық сәулеленудің барлық түрлерін
екі топқа бөлуге болады: электромагниттік
сәулелену және корпускулярлық сәулелену.Электромагниттік
сәулеленуге рентген және гамма - сәулелері
жатады, ал корпускулярлық сәулеленуге
әр түрлі ядролық бөлшектер жатады. Күн – рентген сәулелерін
шығарып отыратын бұлақ. Бұл сәулелер
Жердің үстіңгі қабатындағы атмосферада
ұсталынып тұратындығынан тірі жәндіктерге,
жануарларға және адамдарға оның зиянды
әсері жетпейді.Гамма – кванты ядролық
реакциялар жүргенде және көпшілік радиоактивтік
заттар ыдырауға түскен кезде бөлініп
отырады. Рентген сәулелерінің және гамма
– квантының физикалық қасиеттері ұқсас
(заттардан өту қабілеті анағұрлым жоғары),
сондықтан тірі организмге олардың биологиялық
әсерлері бірдей.Корпускулярлық сәулеленуге
ядролық бөлшектерден тұратын иондық
радиацияның барлық түрлері жатады: бета
бөлшегі (электрондар), протондар (сутегінің
ядросы), альфа бөлшегі (гелийдің ядросы).
Нейтрондар тікелей емес жолмен бөлшектерді
иондандыра алатын болғандықтан, олар
өздері зарядталмаған болса да сәулеленудің
осы тобына жатады.Зарядталған ядролық
бөлшектер сәулеленген заттан өткенде
өзінің энергиясын жұмсап, энергиясы таусылғанша
сол заттың атомдарын және молекулаларын
ионды түрге айналдыра береді. Сәулелену
ядро бөлшектерін тек ионды түрге айналдырып
қана қоймайды, ол сәулеленуге түскен
заттың атомдарын және молекулаларын
өзінің энергиясын соларға беру арқылы
қоздырады. Сөйтіп, иондану және қозу -
сәулеленген зарядтан өтетін иондық радиациясының
энергиясын жұмсайтын негізгі құбылыс.
Бета – бөлшегі өзінің физикалық жағынан
атомдардың қабығындағы электрондардан
айырмашылығы жоқ. Электрондар сияқты
олар теріс зарядталған. Бета – бөлшегі
атом ядросының радиоактивтік ыдырау
кезінде пайда болады да, сәуле түрінде
одан өте жылдам бөлінеді.Альфа – бөлшегі
бета – бөлшегіне қарағанда 7300 есе ауыр.
Альфа – бөлшегі атомдық номері үлкен
кейбір элементтерден радиоактивті ыдырау
кезінде бөлінеді. Мысалы, радий элементінің
ыдырауында:
88 Ra226 - альфа бөлшегі +86 Rn222
Альфа бөлшегінің ұшып шығуына байланысты атомдық номері екіге, ал атомдық салмағы төртке кемиді.Радиоактивтік элемент сәулеленгенде ол басқа элементке айналады. Тіршілік пайда болғаннан бұрын Жер үстіндегі атмосферада түрлі құбылыстар өтіп, жай қарапайым заттар күрделене бастаған, яғни жөнделу құбылыстары басым болған.Жердің даму тарихының алғашқы кезеңіндегі атмосфера сутегінен, оттегінен, көміртегінен және азоттан құралған. Соған байланысты онда су, көмірқышқыл газ, метан, сутегі, аммиак сияқты молекулалар болған. Күннің күлгін сәулелерінің, ғарыштық сәулелердің, радиоактивтік минералдың, атмосфераның қозғалысқа келу әсерінен электрлік құбылыстар жиі болып тұрған. Осылардың әсерінен С – Н, Н – О, H – N, Н – Н байланыстары үзілген және энергияға бай ортаарлық заттар түзілген. Заттар өзара әрекеттенуінен синил қышқылы, құмырысқа қышқылы, формальдегид, гликоль альдегиді,сірке қышқылы секілді молекулалары құрылған. Жоғары энергия квантының әсерінен органикалық қосылыстар молекуласы күрделі түрге айналған. Энергияның үлкен мөлшерінің одан әрі қарай әсер ете беруі анағұрлым күрделі молекулалардың пайда болуына әкеп жеткізген. Мысалы, амин қышқылдары: глицин, аланин, аспарагин қышқылы. Органикалық молекулалардың көбейіп, топтасуы түрлі құбылыстардың болуына себеп жасап, полисахаридтердің, ДНК, белоктардың, және тағы басқа заттардың пайда болуына жеткізді. Бұлар өмірдің негізгі сипаттамасы – энергия және информация қасиетін тасымалдайтын құрамдар.Органикалық молекулалардың абиогендік түзілуіне және өмірдің пайда болуында ядролық энергия маңызды роль атқарған. Зертханалық тәжірибелерде ерекше жағдай жасағанда (әр түрлі үлкен мөлшерде энергия, иондық сәулелену, электр зарядтары әсерінен) органикалық молекулалардың аса қарапайым заттардан пайда болатынын А.И. опарин және тағы басқа оқымыстылар көрсеткен. Мысалы, амин қышқылдары, нуклеотидтер, үш фосфорлы аденозин қышқылы /АТФ/ және тағы басқа тәжірибеде алынған.
2.5. Органикалық эволюцияға радиация мөлшерінің әсері
Радиация мөлшері тіршілікке екі бағытта әсер еткен:
- тіршіліктің пайда болуына әсері;
- тірі жануарлардың Жер бетінен жойылып кетуіне себеп болғаны. Тірі организмнің өлі табиғаттан дамуы радиация әсерінен болған деген ғылыми қорытындылар бар. Жер үстінде қазіргі кезде жоқ ерекше жағдай – жоғары энергия әсерінен табиғи құбылыстар өткен. Бұл құбылыстардың негізгісі – ұзаққа созылған химиялық эволюция нәтижесінде органикалық қосылыстар пайда болып, күрделі молекулалар түзілген. Содан кейін биологиялық эволюция басталған. Табиғи радиация мөлшері аса үлкен болған кезеңдері эволюцияның даму жылдамдығына әсерін тигізіп отырған. Бор дәуірінің соңғы кезінде Күн маңайындағы жаңа жұлдыздардың біреуінің жарқылдануынан ғарыштық сәулелену деңгейі ұзақ уақыт аса жоғары деңгейде болғаны өте ірі динозаврлардың жаппай қырылуына себеп болған. Палеозой дәуірінің аяқ кезінде Мезозой дәуірінің басында Жер үстінде бауырымен жорғалаушылар өте көп болған. Бор дәуірінде олар кенет азайып, түрлері кеміп, денелері ықшамдалған. Бұл қорытындыларға дәлелдемелер осы кезде аз болмас. Солардың ішінде мынаған көңіл аударайық. Мұнай және газ қойнауын зерттеуде табылған ірі тістерді, сүйектерді осы күнгі жануарлармен салыстырғанда уранның көп болуынан радиоактивтілік өте жоғары екені байқалады (әрине уақыт мерзіміне байланысты сүйек қалдықтары жердегі уранмен кірленуі мүмкін)
2.6. Радиоактивтілік сағат оқымыстыларға тамаша көмек көрсетті
Радиоактивтілік –
ерекше сағат бола алады.
2.7. Сәулеленудің генетикалық әсері
Сәулелену ағзаның гентикалық жағдайына пайдалы және зиянды әсерін тигізеді.
Пайдалы әсері. Сәулеленуді биологиялық зерзаттарға қолданғандағы негізгі мақсат – жаңа қасиеті бар тірі организмдердің түрін шығарып, оларды сұрыптау және оның неғұрлым пайдалысын таңдау үшін маңызды жағдай етіп қолдану.
- Рентген және күлгін
сәулелер химиялық заттар
- Тіршілік ету жағдайында антибиотиктер және В12 дәруменін түзетін микроорганизмдердің жоғары активті штампаларын шығару және тағы басқа.
- Сәулелену әсерінен
пайда болған тұқым қуалау
қасиетін жібек құрттарының
- Жануарлар және өсімдіктер
тұқымын жақсартуда және
Зиянды әсері. Табиғи сәулелену, кейбір химиялық құрылымдар және сыртқы ортаның температурасы тұқым қуалау қасиетінің құрылымына әсер ету нәтижесінде ұрпақтарға таралатын табиғи мутацияға келтіреді.
- Табиғи сәулелену (ғарыштық сәулелер және жердің минералдарының сәулеленуі) ядролық сынақпен қатар келгенде тіршілікке үлкен қатерлі жағдай тудырады. Яғни, Жер үстіндегі тіршілікті жойып жібереді.
- Табиғи сәулелену, кейбір химиялық құрылымдар, сыртқы ортаның температурасы және ядролық сынақ әсерлерінен өмір сүру ортасына қарай ұрпақтарда 500-ден астам түрлі аурулар пайда болғаны анықталды. Солардың ішінде, мысалы – ергежейлік, “гамофилия, - түрлі – түстіні ажырата алмау соқырлығы”, заттардың алмасуынан болатын ауру түрлері, ұрпақтардың дене және ой еңбегіне, сонымен қатар тіршілік ету қабілеті әлсірейді, өмір сүру мерзімі қысқарды және тағы басқа.
- Иондық сәулелену немесе
химиялық заттар әсерінен
2.8. Радиосезімталдық
Табиғатта радиосезімталдық өте кең диапозонды, өте төмен радиосезімталдық бактерияларда байқалады. Осыдан бірнеше ондаған жыл бұрын Сахарада Франция атом бомбасының жарылғанында бүкіл тірі жәндіктер, жануарлар арасында қыршаян (скорпион) радиациямен әсерленбеген. Скорпиондар гамма – сәулелерінің жүз мың рентген күші бар орталықта аман – сау тіршілігін сақтап, өмір сүре берген. Ал адмға оның 700 рентген дозасы қатерлі. Неліктен скорпиондардың радиосезімталдығының жоғы туралы жаңалық құпия, ол зерттелетін мәселелердің бірі екеніне оқымыстылар көңіл бөлуде. Бұл мәселені зерттеп, шешу адамда радиацияның қауіпті әсерінен сақтау үшін көмектесетін жаңа заттар жасап шығаруға мүкіндік берер еді. Ағзаның радиосезімталдығы табиғаттың негізінен екі жағдайына байланысты – сыртқы ортаның температурасы және табиғаттағы оттегінің концентрациясы. Мысалы, бақаның денесінде радионуклидтердің жинақталып көбеюі сыртқы температурасының жоғарылауына сай болады. өсімдіктер радионуклидтерді өздерінің жапырақтары және тамырлар жүйесі арқылы жинайды. Радиоактивтік заттардың ыдырауынан пайда болған заттарды топырақтан өсімдіктердің сіңііруі топырақтың қасиеттеріне – механикалық және минералдық құрамына, химиялық қасиетіне, гумус заттарының және т.б. байланысты. Бұл жөнінде жүргізілген тәжірибеде топырақтың үш түрі алынған, олардың бәрінде стронций – 90 мөлшері бірдей. Сазбалшық топыраққа қарағанда құмды, құнарлы, күл қосқан топырағында өскен сұлы дәнінде стрнций – 90 мөлшері 4 есе және қар топырақта өскен сұлымен салыстырғанда 36 есе көп болған.Суда тіршілік ететін жануарлар ағзасында радионуклидтердің мөлшері судың құрамындағы мөлшеріне қарағанда жүздеген және мыңдаған есе асып түседі. Жануарлар иондық сәулеленуді сезе ме және одан сақтана ала ма? – деген сұраққа оқымыстылар көп көңіл бөліп, зерттеулер жүргізген. Зертханалық тәжірибелерде сүтқоректілер иондық радиациясы бар заттың тұрған жерін анықтай алған. Тышқандарды арнайы камерада жұмыс істеп тұрған аппарттың шуы кезінді ұйықтатуға әдет етіп үйреткен. Рентген аппартының сәулелерін тышқандар жатқан жаққа қарай жібергенде бірнеше секунд ішінде олар ояна бастаған. Рентген аппаратының тышқандар жатқан жаққа жібермегенде, олар оянбаған. Көзі көрмейтін, соқыр жануарлар да осылайша әсерленген. Тышқандар қалыпты жағдайда қараңғы жерді ұнатады. Бірақ иондық сәулеленудің ағымына сезімтал болғандықтан, олар камераның қараңғы бөлімінен жарық бөлмесіне шығуға мәжбүр болады. Балықтар аквариумның сәулеленбеген жағынан жүзіп кетіп, сәулеленген жағына барып қоректенуді таңдаған. Жасушалар құрамының арасында радиосезімталдығы үлкені ядролар. Ядролардың үлкен радиосезімталдық қасиеті сәулеленген жасушаның жарақаттануының (лучевое поражение) дамуында шешімді роль атқарады.Қытай хомягінің 200 р сәулелендіру әсерінен кейін жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде ДНК молекуласының комплексінің бұзылғаны және дегидратацияға (су молекуласының бөлініп шығуы) түскені байқалған. ДНК құрылымының бұзылуынан басқа, ДНК молекуласынан цитоплазмаға информацияның берілуі (яғни құбылыстардың реттелуі) бұзылған, сонымен қатар жасуша ішіндегі құрылымдардың жасушаларының қызметі де бұзылған. Сонымен, әр түрге жататын тірі жәндіктер және жануарлар тіршілігінің жойылуы сәулелену мөлшерінің деңгейіне байланысты. Бактериялардың және қарапайым жәндіктердің иондық сәулелену әсеріне сезімталдығы төмен. Гүлдердің иондық сәулелену әсеріне сезімталдығы төмен. Саңырауқұлақтардың сәулеленуге сезімталдығы өте жоғары. Көпшілік жоғары өсімдіктердің иондық сәулелену әсеріне сезімталдығы жоғары. Сүтқоректілердің иондық сәулелену әсеріне сезімталдығы өте жоғары.
2.9. Инкорпорировланған
радиоактивтік заттардың
Инкорпорироваланған радиоактивтік заттарға ағзаға ас қорыту, тыныс алу және тері арқылы түседі. Бұл мәселелерді комплекстік зерттеумен радиациялық гигиенистер, радиотоксикологтар және физиктер – дозиметристер арнайы шұғылданады.
Ағзаға қатерлісі –
радионуклидтердің тыныс алу
(ингаляция) жолы арқылы түсуі.
Ауаның радиоактивтілігі
оның құрамында радиоактивтік
газдар немесе шаң (аэрозолей),
тұман, түтін түрінде болуына
байланысты. Тыныс жүйесінде ұсталынып
қалған радионуклидтің мөлшері
оның түйіршіктерінің көлеміне,
олардың физико – химиялық
қасиеттеріне және ағзаның